Қовоқ ва беҳи: кузги маҳсулотлар фойдаси

YaYo таҳририяти (AI ёрдамида, илмий манбалар асосида) · Чоп этилган: 07.10.2026 · Манбалар текширилган: 07.10.2026

Қовоқ ва беҳи — Ўзбекистон бозорларидаги энг кўзга ташланадиган кузги маҳсулотлардан. Фойдаси ҳақида қисқача: қовоқ — организм А витаминига айлантирадиган бета-каротин манбаи, беҳи эса C витамини ва пектин манбаи. Иккаласи ҳам ўз ҳолича яхши, лекин фойдасини шакар ва хамир осонгина «босиб кетади». Гарвард соғлиқни сақлаш мактаби, NIH ва беҳи ҳақидаги илмий шарҳ маълумотлари асосида кўриб чиқамиз.

Қовоқ нимаси билан фойдали

Гарвард соғлиқни сақлаш мактаби мутахассислари қовоқни қишки қовоқлар — қовоқдошлар оиласига мансуб кўплаб навлар гуруҳига киритади. Уларда қуйидагилар бор:

• каротиноидлар — А витаминининг ўтмишдоши бета-каротин, шунингдек лютеин ва zeaksantin;
• C витамини, kletchatka ва калий;
• бироз оқсил.

Қовоқда калория кам: бир чашка пиширилган қишки қовоқда навига қараб 45 дан 90 ккал гача. Гарвард мактаби ёзишича, бета-каротин ва лютеин ҳужайраларни кислороднинг зарарли таъсиридан ҳимоя қилишга ёрдам бериши мумкин.

AQSh Миллий соғлиқни сақлаш институтлари (NIH) тушунтиради: бета-каротин ичакда А витаминига айланади, лекин турли одамларда бу турлича тезликда бўлади. Катталар учун А витамини меъёри — эркакларга кунига 900 мкг, аёлларга 700 мкг.

Яна бир афзаллиги — сақлаш: баъзи қовоқлар тўғри шароитда бир неча ой туради, лекин таъми учун Гарвард мактаби уларни бир ой ичида ишлатишни маслаҳат беради. Уруғларини ташламанг — уларни қуритиб, тамадди қилиш мумкин.

Беҳи нимаси билан фойдали

Нитра (Словакия) қишлоқ хўжалиги университетининг шарҳида (European Food Research анд Течнологй журнали, 2024) беҳи таркиби ҳақидаги маълумотлар жамланган:

• C витамини — янги меванинг 100 граммида тахминан 13 мг, олмадагидан икки баравар кўп;
• пектин — 100 г да ўртача тахминан 2 г;
• шакарлар — тахминан 9%;
• полифеноллар — беҳи табиий антиоксидантларнинг яхши манбаи деб аталади.

Беҳини янги ҳолда кам ейишади: эти қаттиқ, аччиқроқ ва тахир. Шунинг учун у асосан қайта ишланади — мураббо, жем ва желе қилинади. Шарҳ муаллифлари беҳининг фойдали хусусиятларининг катта қисмини қиздиришга чидамли полифеноллар беришини таъкидлайди. Бундан келиб чиқадики, пиширилган ёки димланган беҳи ҳам яхши вариант.

Мураббо — бу аллақачон ширинлик

ЖССТ ишлаб чиқарувчи, ошпаз ёки одамнинг ўзи қўшган барча шакарни эркин шакарлар қаторига киритади ва эркин шакарлардан кунлик калориянинг 10 фоизидан камини, яхшиси — 5 фоизидан камини олишни маслаҳат беради. Беҳи мураббоси ва шакарли қовоқ десертлари — аввало шакар, шунинг учун уларни мева порцияси эмас, ширинлик деб ҳисобланг. Турли маҳсулотларда қанча шакар борлиги — «Маҳсулотларда қанча шакар бор» мақоласида.

Қовоқли сомса — YaYo маълумотлари

YaYo фойдаланувчилари кундаликларига кўра, қовоқли сомсанинг 100 граммида тахминан 220 ккал бор. Битта сомса — 180 г, бу тахминан 396 ккал. Таққослаш учун, гўштли сомсанинг 100 граммида тахминан 246 ккал бор.

Қовоқли бўлса ҳам, сомса барибир хамир маҳсулоти: битта сомса тамаддидан кўра тушликка яқинроқ. Батафсил — сомса калорияси ҳақидаги мақолада.

Қовоқ ва беҳини қандай фойдали ейиш керак

• Қовоқни — пиширинг, димланг, шўрва ва бўтқага қўшинг. Шунда у кам калорияли сабзавот бўлиб қолади.
• Беҳини — пиширинг ёки гўшт билан димланг, фақат мураббо қилиш билан чекланманг.
• Мураббо — кичик қошиқда ва чойга ширинлик сифатида, «фойдали мева» сифатида эмас.
• Бошқа сабзавот ва мевалар билан бирга. Гарвард мактаби ҳеч бир маҳсулот керакли барча моддаларни бермаслигини эслатади, шунинг учун хилма-хиллик муҳим. ЖССТ кунига камида 400 г сабзавот ва мева ейишни маслаҳат беради.

Ликопчани YaYo'да суратга олинг — илова таомнинг оғирлиги ва калориясини баҳолайди, хоҳ у пиширилган қовоқ бўлсин, хоҳ сомса.

Манбалар

1. Winter Сқуаш — Harvard Т.Ҳ. Чан School оф Public Health, The Нутритион Source. ҳттпс://nutritionsource.hsph.ҳарвард.эду/food-features/winter-сқуаш/
2. Витамин А анд Carotenoids: Fact Sheet фор Health Профессионалс — Натионал Институтес оф Health (NIH), Office оф Диетарй Супплементс. ҳттпс://одс.од.ниҳ.гов/factsheets/VitaminA-HealthProfessional/
3. The форготтен фруит (Cydonia облонга Милл.) анд итс chemical composition: а review (Ňорбовá М. эт ал., 2024) — European Food Research анд Течнологй, Спрингер. ҳттпс://линк.спрингер.com/article/10.1007/с00217-024-04543-7
4. Healthy диет (fact sheet) — Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (WHO). ҳттпс://www.who.инт/news-room/fact-sheets/детаил/healthy-диет
5. Вегетаблес анд Фруитс — Harvard Т.Ҳ. Чан School оф Public Health, The Нутритион Source. ҳттпс://nutritionsource.hsph.ҳарвард.эду/what-should-you-eat/вегетаблес-анд-фруитс/

Манбалар текширилган: 07.10.2026.